De Kleine Wereldburger

Abonneer je nu op Kindertijd!

Vernieuw, verdiep, leer bij

In De Kleine Wereldburger in Hove straalt zelfstandig onthaalouder Cathy Sevenans bezieling en rust uit. Al 31 jaar werkt ze elke dag aan haar visie en zoekt ze naar vernieuwing en verdieping, het eerste jaar onder een dienst voor onthaalouders, sinds 1994 als zelfstandige onthaalouder. Cathy was al voor de zwangerschap van haar eerste kind erg geïnteresseerd in de ontwikkeling van het jonge kind: ‘Ik verslond boeken over het thema en wou uitzoeken hoe kinderopvang op een andere manier kon dan wat ik op dat moment om me heen zag: veel felle kleuren, beperkt spelaanbod, kinderen vastgesnoerd in looptstoeltjes … Jonge kinderen staan nog helemaal open voor alle nieuwe impulsen, en daar wilde ik veel meer op inspelen. Hun brein vormt zich voor een groot deel in de periode van de conceptie tot het tweede levensjaar (de eerste 1000 dagen, n.v.d.r.). Ik vond echter weinig inspirerende opleidingen, en voelde me de vreemde eend in de bijt. De opleiding aan het VLOD, die toen leidde tot het diploma ‘Verantwoordelijke particuliere kinderopvang’, was een openbaring voor mij. Van daaruit maakte ik kennis met Steiner, Montessori, Reggio Emilia.’

Levenslang leren

Die voortdurende bijscholing is een rode draad doorheen de loopbaan van Cathy: ‘Alles wat ik interessant vond, heb ik gevolgd. Ik verdiepte mij onder andere in het kwaliteitsinstrument KWAPOI en in de opvolger Ziko-Vo, in MeMoQ, maar ook methodes als Bodymap en yoga vond – en vind – ik superboeiend. Momenteel volg ik de opleiding tot baby- en éénjarigespecialist bij Eigenwijs, en voel ik me meer omringd door gelijkgestemden waarmee ik kan uitwisselen en nadenken. Zij zijn mee de spiegel om mijn opvang verder te laten groeien.’

Al die invloeden en kennis leiden tot een aantal pijlers die de basis vormen voor de werking. Cathy: ‘Ik werk vanuit het krachtige competente kind: veel kennis en vaardigheden zijn al aanwezig in het kind, en komen spelenderwijs tevoorschijn en tot ontwikkeling. Ik laat me hierbij inspireren door onder meer Reggio Emilia en Emmi Pikler. Randvoorwaarden hierbij zijn natuurlijke en respectvolle verzorging, en het aanbieden van een rustgevende, veilige, uitdagende en stimulerende omgeving met materialen aangepast aan de leeftijd van het kind’

Iedere ochtend zet Cathy de speelruimte zo uitdagend mogelijk klaar.  De speelruimte en de materialen zijn de derde pedagoog voor het kind, naast twee andere pedagogen: de andere kinderen in de groep en de volwassenen. Cathy werkt met speelzones. Dat zorgt voor duidelijkheid en rust. Voor elke leeftijdscategorie zijn er andere materialen. De basisopstelling is steeds dezelfde, maar naargelang de leeftijd ontstaan er andere spelmogelijkheden. Cathy: ‘Ik hou steeds mijn visie en werking in het achterhoofd bij het kiezen en kopen van natuurlijke materialen en openeindematerialen. Elke aankoop weeg ik ook af op basis van observatie van de kinderen.’

Ook is er een duidelijk dag-, week- en jaarritme, geïnspireerd door Steiner. Vaste activiteiten op vaste dagen, dat zorgt voor houvast en herkenbaarheid. Maar we leven ook op het ritme van de seizoenen, bijvoorbeeld door de sensory bakken aan te passen en dingen van buiten naar binnen te halen: bladeren, kastanjes, takken, zand … Ook bij de maaltijden hou ik daar rekening mee. Ik betrek de kinderen elke dag bij het koken: alle ingrediënten tonen, er iets over vertellen, samen iets oogsten in de moestuin. Sommige kinderen zijn vervreemd van hun eten, terwijl het zo belangrijk is om te weten wat je eet.’

Beweging is een andere belangrijke pijler: ‘De vrije bewegingsontwikkeling is de basis. Maar ook het effect van Bodymap op de kinderen is boeiend. Kinderen spelen op blote voeten, zijn beter geaard en spelen anders. We volgen de speelkalenders, met terugkerende oefeningen volgens de leeftijd. Ik zie dat kinderen spontaan meedoen met oefeningen voor de andere kinderen, en ook in de yoga en gymmomenten op vrijdag komt het terug. Ouders vertellen mij dat hun kind ook thuis al eens een neerwaartse hond doet (lacht).’

Batterijen opladen tijdens een-op-eenmomenten

Nieuwe diepgaandere inzichten draaien rond de aandachtige, respectvolle verzorging. ‘Je kan pas verbinding maken met een kind als je in verbinding bent met jezelf en tot rust komt. Essentieel om de samenwerking met een kind aan te gaan, is vertragen en wachten op een reactie van het kind. Bij een baby moet je vaak tot 10 tellen voor er een reactie komt. Neem je die tijd, dan krijg je altijd een reactie waar je kan op inspelen. Ook je handen zijn belangrijk. Cathy: ‘Stel je eens voor hoe je als kleine baby de grote handen van een volwassene op jou ziet afkomen en niet weet wat die met jou gaan doen. Handen zijn een instrument voor het kind om de wereld om hem heen en zijn ouders en verzorgers te leren kennen. Het is dus essentieel om kinderen te benaderen met liefdevolle en tactvolle bewegingen. Ook zit er een bepaalde choreografie in mijn handelingen zoals het verluieren: dat doe ik telkens op dezelfde manier. Ook benoem ik alles wat ik doe en vertel wat ik ga doen, en dat zorgt voor onwaarschijnlijk veel vertrouwen. Het een-op-eencontact tijdens de voeding en verzorging zorgt voor emotionele oplaadmomenten, waardoor een kind nadien veel makkelijker tot vrij spel komt. En hoe mooi is het om tijdens het verluieren de verwondering te zien van een kind dat zijn handjes of voetjes ontdekt.’

De Ziko-Vo portretten zijn voor Cathy een manier om diepgaander te observeren en zijn de basis om het gesprek met ouders aan te gaan als kinderen bijvoorbeeld een stapje overslaan in hun bewegingsontwikkeling: ‘Dan bekijken we samen welke stimulansen een kind nodig heeft, of we oefenen door een aantal stapjes terug te gaan. We bespreken ook of de ouders een kinesist inschakelen. Alle stappen in die bewegingsontwikkeling zijn immers belangrijk voor de verdere ontwikkeling. We bespraken onlangs in de opleiding ook het kindportret vanuit het krachtige competente kind met focus op de baby, wat weer nieuwe invalshoeken geeft om de ontwikkeling van baby’s te observeren, documenteren en ondersteunen. Het observeren van baby’s vraagt immers een specifiekere kennis over babytaal en zeker ook over de taal van huilen. Daarom verdiep ik me daar graag verder in.’

Hier wordt naar mij geluisterd

Diezelfde aandacht besteedt Cathy ook aan haar contact met ouders: ‘Het start al met de kennismaking. Welk gezin zit hier voor mij, hoe is de bevalling gegaan, hoe gaat het nu met hen en met hun kind? Zo’n gesprek duurt minstens een uur, vaak ook langer. Ouders voelen: “Hier wordt naar mij geluisterd”. We spreken ook af hoe de wenperiode er zal uitzien. Al van bij het begin bouw ik aan die persoonlijke band met ouders. Die vormt de onderbouw van de verdere communicatie met hen. We doen ook veel samen. Toen ik laatst mijn EHBO-attest moest vernieuwen, maakten we er een gezamenlijke vormingsavond van bij een van de ouders thuis. Met een hapje en een drankje, heel gezellig en tegelijk een leermoment rond veiligheid dat voor iedereen nuttig is. Ook cultuur staat hier soms op het programma. We gingen ook al samen naar de voorstellingen van De Spiegel, een theatergezelschap uit Antwerpen dat ook theater maakt voor de allerjongsten. Je ziet hen dan drie kwartier vol verwondering naar het toneel kijken.’

Het prikbord in de opvangruimte hangt vol met kaartjes met lieve woorden van ouders. Cathy: ‘Als kinderen naar school vertrekken, krijg ik vaak prachtige fotoalbums van ouders. Het zijn echte naslagwerkjes van hun tijd hier, heerlijk om op terug te kijken. De appreciatie van ouders is enorm groot, dat doet zoveel deugd.’

Zachte overgang naar de kleuterschool

In de tuin staan een buitenkeukentje en grote houten bouwblokken. Ook hier hebben ouders een aandeel in: ‘Tijdens een gesprek met een papa over materialen die ik nog wou aankopen, bood hij spontaan aan om deze blokken zelf te maken. Een andere ouder restaureerde dan weer ons schommelpaard en het buitenkeukentje, en er is ook een papa die zich mee ontfermt over de moestuinbakken. Ik merk dat ouders soms sociaal contact missen en enorm genieten van het samenzijn met elkaar.’ De ouderbetrokkenheid loopt ook door in de contacten met de wijkschool om de hoek: ‘De school nodigt ons uit voor hun carnavalsfeest, kerstmarkt, lichtjeswandeling, de Strapdag … Ook ouders komen dan graag mee. Op die manier leren gezinnen de school kennen en omgekeerd, wat de overgang van de opvang naar school heel wat makkelijker maakt.’

Cathy kijkt met een open blik naar diversiteit: ‘Momenteel zijn er geen kindjes met een andere cultuur of religie in de opvang. Toch zie je diversiteit weerspiegeld in bijvoorbeeld het aanbod van boeken en liedjes. Ik heb poppen met verschillende huidskleuren, en ook de verkleedkoffer is internationaal gekleurd. Als er een kindje met een andere afkomst in de opvang is, zijn we heel nieuwsgierig hoe het er in hun gezin aan toe gaat. Zo leerden we al eten met Chinese kinderstokjes en proefden we limonade van Colombiaans suikerriet.’

Deze tas thee is voor mij

Werken vanuit de visie van Cathy is intensief, want leven en werken ‘in het hier en nu’ gaat niet vanzelf. Cathy omschrijft het als een cocon: ‘Ik ben een ganse dag gefocust op de kinderen en merk het soms niet als een vriendin die hier passeert even op het raam tikt. Tegelijkertijd brengt deze werkwijze ook rust, omdat de kinderen makkelijk tot vrij spel komen en veel vertrouwen hebben in mij en de opvang. Ik werk het liefst alleen, al denk ik soms dat hulp bij de logistieke taken fijn zou zijn, want dat neemt veel tijd in beslag.’ Voor en na de opvanguren bouwt Cathy tijd in om dingen te doen voor zichzelf: ‘Je kan niet met kinderen bezig zijn als je niet goed voor jezelf zorgt. Deze ochtend was ik al om 6 uur uit de veren, zodat ik in alle vroegte een ochtendwandeling kon maken. Ik vind bewegen enorm belangrijk, dus naast wandelen speel ik ook padel, ski ik graag en ik doe regelmatig ademhalingsoefeningen. Ik bouw ook bewust kleine momenten in doorheen de dag: deze tas thee is voor mij. Maar ook de cursus van Eigenwijs en het uitwisselen van gedachten met anderen geeft veel energie.’

Levenslang dromen

‘Blijven groeien en diepgang vinden in waar ik mee bezig ben, en vooral ook manieren vinden om die ervaring en kennis te delen met collega’s en gelijkgestemden. Zodat werken vanuit het krachtige competente kind, de aandachtige en respectvolle verzorging en de vrije bewegingsontwikkeling overal dagelijkse kost worden.’

Vrije bewegingsontwikkeling is van levensbelang. Jonge kinderen krijgen zo de mogelijkheid om vanuit hun eigen intrinsieke motivatie te leren. Een baby kan perfect van ruglig naar stappen komen als je hem de juiste randvoorwaarden geeft.

Daarvoor is vertrouwen nodig in de mogelijkheden van het kind en een ondersteunende omgeving. Emmi Pikler leerde ons dat een kind tot veel meer in staat is dan over het algemeen wordt aangenomen.

Samenwerking

It takes a village to raise a child. In het streven naar meer kwaliteit werkt Cathy samen met ouders, collega’s en andere relevante professionals om de aanpak op de noden van het kind af te stemmen. Ook evaluaties, bijscholingen en bijsturingen zorgen voor de verdere ontwikkeling van een kwaliteitsvolle opvang. Cathy: ‘Het zou een zegen zijn voor alle opvanginitiatieven als agentschap Opgroeien en de Zorginspectie mee zorgen voor een regelgeving met meer duidelijkheid. Nu is de regelgeving constant in beweging, wat voor veel verwarring zorgt. Ze zouden ook een meer ondersteunende rol mogen in spelen, zoals vroeger het geval was. Toen kregen we bijvoorbeeld kant-en-klare mappen die we konden personaliseren. Nu vraagt het enorm veel tijd om alles zelf uit te zoeken en aan te passen. Zelfs met de hulp van onze regionale ondersteuner lukt het niet altijd om alles in orde te krijgen, en blijft de twijfel hangen of Zorginspectie alles zal goedkeuren tijdens een bezoek. Als dat verandert, zouden veel professionals gerustgesteld zijn en hun energie, motivatie en enthousiasme voelen opflakkeren. Zo kunnen wij elke dag opnieuw met een open blik op de werkvloer staan en ons nog meer richten op het observeren van het jonge kind. Enkel zo kunnen we het optimaal begeleiden in al zijn talenten en vaardigheden.’